Nederlandse havens knelpunt voor windenergie op zee – nieuw rapport roept op tot actie

De Nederlandse ambities voor windenergie op zee lopen ver voor op de beschikbare haveninfrastructuur. Zonder tijdige investeringen en innovaties dreigen havens een knelpunt te worden in de energietransitie. Dit blijkt uit nieuw onderzoek van internationaal advies- en ingenieursbureau Haskoning in opdracht van RVO en TKI Offshore Energy.

Nederland werkt toe naar 40 gigawatt (GW) aan offshore wind in 2040 – de ruggengraat van het Klimaatakkoord. Maar de groei in windparken en de steeds grotere turbines stellen zware eisen aan havens. Rond 2030 is de vraag naar geschikte kades en opslagruimte al groter dan het aanbod, zo toont het rapport aan. Die spanning blijft tot minstens 2040 bestaan.

"De kloof tussen doelstellingen en de realiteit is groot," zegt Bob Meijer, directeur van TKI Offshore Energy. "Zonder strategische keuzes nu zal het gebrek aan geschikte capaciteit in onze havens de uitrol van windenergie op zee vertragen. Dat heeft directe gevolgen voor de klimaatdoelen én de economische kansen die offshore wind biedt."

Een deel van het probleem zit in het succes van Nederlandse havens: zij bedienen niet alleen de eigen windparken, maar ook projecten in België, Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. Zo gaat in 2026, bij gebrek aan Nederlandse projecten, maar liefst 90 procent van de capaciteit naar het buitenland. “Willen we de gezamenlijke ambities op de Noordzee waarmaken, dan moeten landen nauwer gaan samenwerken. Door vraag en aanbod internationaal beter op elkaar af te stemmen, voorkomen we dat de haveninfrastructuur de zwakste schakel wordt," aldus Leon Lammers, Expert Offshore Wind & Port Development bij Haskoning. Op de recente North Sea Summit in Hamburg hebben regeringsleiders van de Noordzeelanden het belang van samenwerking ook benadrukt.

Het rapport schetst vijf innovatiegebieden die havenefficiëntie kunnen vergroten: van slimme planning en digitale logistiek tot nieuwe manieren om opslagruimte te benutten en transportlogistiek te optimaliseren. Lammers: "Een verdere optimalisatie van logistieke stromen en benutting van havencapaciteit is noodzakelijk. Met de juiste innovaties kun je meer megawatts per hectare realiseren. Dat vraagt wel om samenwerking tussen overheden, havens en het bedrijfsleven."

Ook operationeel onderhoud en de toekomstige ontmanteling van de eerste generatie windparken vragen in de toekomst om meer capaciteit. De verwachting is dat dit de druk op Nederlandse havens rond 2035 zal vergroten.

De huidige subsidieregelingen, met name EKOO, MOOI en DEI+, bieden de mogelijkheid om noodzakelijke innovaties te versnellen. Mits ze door de overheid gericht worden ingezet, kunnen ze de kloof tussen vraag en aanbod helpen overbruggen.

TKI Offshore Energy pleit voor een tweesporenbeleid: nieuwe infrastructuur bouwen én innovaties inzetten om bestaande havens optimaal te benutten. Meijer: "In Nederland hebben we de kennis, expertise en energie in huis. Nu moeten we doorpakken."