Onderzoek voor KGG bevestigt: snel opzetten van een centrale capaciteitsmarkt is noodzakelijk

Deltalinqs, Energy Storage NL, Glastuinbouw Nederland, de Nederlandse Vereniging Duurzame Ener­gie en Energie-Nederland zijn blij met de twee onderzoeken over de leveringszekerheid van elektriciteit, die het ministerie van Klimaat en Groen Groei (KGG) onlangs heeft gedeeld met de Tweede Kamer: over de in­voering van capaciteitsmechanismen die de leveringszekerheid kun­nen borgen, en over het poten­tieel van vraagrespons. De aanbevelingen zijn hel­der: imple­menteer zo snel mo­gelijk een centrale capaciteitsmarkt en neem barrières voor vraagres­pons weg. Energie-Ne­derland is voor­al blij met het advies over de capaciteitsmarkt, dat de inzet in het nieuwe Coa­li­tie­ak­koord onderbouwt: “Voor de leveringszekerheid van elektriciteit introduceren we een capaciteits­markt.”

De leveringszekerheid van elektriciteit is niet meer vanzelfsprekend. De jaarlijkse Monitors Leve­rings­zekerheid van TenneT van 2024 en 2025 voorzien risico’s vanaf 2030. Onderzoek van Compass Lexe­con (2025) in op­dracht van Energie-Nederland komt tot dezelfde conclusie. De recente Europese monitor le­ve­ringszekerheid (ERAA2025) zelfs al vanaf 2028. 

De groei van elektriciteitsopwekking uit zon en wind is een succes. Gevolg is wel dat het aantal draai­uren van regelbare elektriciteitscentrales, zoals gascentrales en WKK’s, substantieel daalt. Verder stijgt de elek­triciteitsvraag de komende jaren naar verwachting, maar onzeker is hoeveel. Ook is de ontwikkeling van kosten zeer onzeker. Zo zijn de kosten voor het gebruik van het gasnetwerk voor af­nemers recent met meer dan 50% gestegen, neemt de energiebelasting op aardgas naar 2030 sterk toe en is er grote onzekerheid over de moge­lij­ke invoering van een invoedingstarief. Door deze factoren is het erg onzeker of investeringen in regelbaar vermogen, zelfs voor groot onder­houd, nog wel terugverdiend kunnen worden. Investeringsbeslissingen blijven dus uit. Dat is een be­langrijke oorzaak voor de verslechterende leveringszekerheid. 

Het onderzoek van Compass Lexecon (2025) voor Energie-Nederland heeft ook de maatschappelijke effecten van een centrale capaciteitsmarkt berekend. Het blijkt dat die netto welvaartswinst oplevert, door de hogere leveringszekerheid en het dempende effect op extreme prijspieken. Bovendien sti­muleert zo’n capaciteitsmarkt wel het op gang komen van de benodigde investeringen in regelbaar vermogen. Een strategische reserve die ook beschouwd is in het KGG-onderzoek, doet dat niet.

Het nu gepubliceerde onderzoek over capaciteitsmechanismen voor KGG trekt heldere conclusies. Als er een structureel probleem is met de leveringszekerheid, is een centrale capaciteitsmarkt het ge­schik­te instrument om nieuwe investeringen in regelbaar vermogen en ook in opslag en vraagrespons te stimu­leren. Een strategische reserve moet hooguit een overbrugging zijn, bijvoorbeeld als de in­voering van een capaciteitsmarkt erg veel tijd vergt. Omdat de genoemde factoren die investeringen in regelbaar ver­mogen belemmeren, structureel van aard zijn, is een centrale capaciteitsmarkt nodig. De Europese tendens richting capaciteitsmarkten en weg van strategische reserves is hierin ook een helder signaal.